Program FEnIKS – Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027

Ponad 125,8 mld zł budżetu, w tym 103,9 mld zł ze środków Unii Europejskiej, oraz umorzenie pożyczek sięgające 50% wartości inwestycji - taką skalę wsparcia oferuje program FEnIKS - Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021–2027. To obecnie najważniejsze źródło finansowania dużych projektów z zakresu efektywności energetycznej, transformacji energetycznej i nowoczesnej infrastruktury, skierowane m.in. do przedsiębiorstw, samorządów i instytucji publicznych planujących kompleksowe inwestycje modernizacyjne.

Czym jest program FEnIKS?

Program FEnIKS (Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko) to największy krajowy program operacyjny finansowany ze środków Unii Europejskiej w perspektywie 2021 - 2027. Jego celem jest wspieranie inwestycji, które przyczyniają się do transformacji energetycznej, ochrony środowiska, adaptacji do zmian klimatu oraz rozwoju nowoczesnej infrastruktury w Polsce.

FEnIKS jest kontynuacją wcześniejszego programu POIiŚ (Program Infrastruktura i Środowisko), jednak w znacznie większym stopniu koncentruje się na efektywności energetycznej, odnawialnych źródłach energii, redukcji emisji CO₂ oraz zrównoważonym rozwoju. Program obejmuje zarówno projekty infrastrukturalne o dużej skali, jak i inwestycje modernizacyjne realizowane przez samorządy, przedsiębiorstwa oraz instytucje publiczne.

W praktyce program FEnIKS umożliwia uzyskanie bezzwrotnego dofinansowania na przedsięwzięcia związane m.in. z termomodernizacją budynków, modernizacją systemów energetycznych, wdrażaniem OZE, poprawą efektywności energetycznej oraz rozwojem infrastruktury środowiskowej i transportowej.

Jak SolarWave może pomóc w pozyskaniu dofinansowania z programu FEnIKS?

W SolarWave zajmujemy się kompleksową obsługą projektów realizowanych w ramach programu FEnIKS. Przejmujemy cały proces przygotowania inwestycji – od analiz technicznych, przez dokumentację wymaganą przez program, aż po opracowanie i złożenie wniosku o dofinansowanie. Dzięki temu inwestor nie musi koordynować kilku podmiotów ani samodzielnie pilnować spójności dokumentów, które w programie FEnIKS są obowiązkowe i szczegółowo weryfikowane na etapie oceny.

W ramach współpracy dotyczącej programu FEnIKS oferujemy:

• opracowanie audytu energetycznego, który stanowi podstawę inwestycji i wskazuje zakres modernizacji oraz wymagane oszczędności energii,
• przygotowanie studium wykonalności, obejmującego część techniczną, energetyczną i ekonomiczną projektu,
• opracowanie strategii lub polityki inwestycyjnej, wymaganej jako załącznik do wniosku,
• przygotowanie kompletnego wniosku o dofinansowanie zgodnie z dokumentacją konkursową FEnIKS,
• zapewnienie spójności wszystkich dokumentów – audytu, studium wykonalności i wniosku,
• wsparcie na etapie oceny projektu, w tym przygotowanie wyjaśnień i uzupełnień na wezwanie instytucji finansującej.

Jaki jest budżet programu FEnIKS na lata 2021–2027?

Budżet programu FEnIKS na lata 2021 - 2027 wynosi około 125,8 mld zł, co odpowiada kwocie około 29,3 mld euro, z czego zdecydowaną większość stanowi wkład Unii Europejskiej na poziomie około 103,9 mld zł, natomiast wkład krajowy wynosi około 21,9 mld zł.

Jakie cele realizuje program FEnIKS?

Program FEnIKS realizuje kompleksowe cele rozwojowe, których głównym założeniem jest poprawa warunków rozwoju kraju zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz realizacja celu szczegółowego EFRR/FS.CP2.I - wspieranie efektywności energetycznej i redukcji emisji gazów cieplarnianych. Cele programu obejmują w szczególności:

• obniżenie emisyjności gospodarki oraz transformację w kierunku gospodarki przyjaznej środowisku o obiegu zamkniętym,
• zwiększenie efektywności energetycznej budynków mieszkalnych, użyteczności publicznej i przedsiębiorstw, w tym wsparcie dużych i średnich firm,
• wzrost udziału energii z odnawialnych źródeł energii w końcowym zużyciu energii,
• rozwój infrastruktury energetycznej, w tym poprawę jakości i bezpieczeństwa sieci elektroenergetycznych oraz rozwój inteligentnych sieci gazowych,
• wzmocnienie odporności na zmiany klimatu, w tym przeciwdziałanie skutkom susz i powodzi oraz poprawę retencji i systemów zarządzania kryzysowego,
• poprawę gospodarowania wodą pitną, ściekami i odpadami komunalnymi,
• ochronę bioróżnorodności i ekosystemów oraz rozwój systemów monitorowania zasobów przyrodniczych,
• rozwój niskoemisyjnego i bezpiecznego transportu, w szczególności transportu szynowego, komunikacji zbiorowej oraz infrastruktury TEN-T,
• poprawę spójności komunikacyjnej kraju poprzez modernizację linii kolejowych, dróg krajowych i budowę obwodnic miast,
• wzmocnienie systemu ochrony zdrowia oraz zapewnienie równego dostępu do wysokiej jakości usług medycznych,
• ochronę dziedzictwa kulturowego i rozwój instytucji kultury wraz z ich adaptacją do nowych funkcji społecznych i kulturalnych.

Dla kogo przeznaczony jest program FEnIKS?

W ramach wybranych działań duże i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie w formie pożyczki, natomiast spółdzielnie mieszkaniowe – w formie bezzwrotnej dotacji, szczególnie w obszarze poprawy efektywności energetycznej.

Z oferty programu FEnIKS mogą skorzystać m.in.:

• przedsiębiorstwa, w tym duże i średnie firmy,
• jednostki samorządu terytorialnego,
• podmioty świadczące usługi publiczne w ramach zadań własnych JST,
• właściciele i zarządcy budynków mieszkalnych, w tym spółdzielnie mieszkaniowe,
• państwowe jednostki budżetowe oraz administracja publiczna,
• dostawcy usług energetycznych,
• zarządcy dróg krajowych i linii kolejowych,
• służby ratownicze i podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo ruchu, w tym Państwowa Straż Pożarna,
• podmioty zarządzające portami lotniczymi i portami morskimi,
• organizacje pozarządowe,
• instytucje ochrony zdrowia oraz instytucje kultury,
• kościoły i związki wyznaniowe.

Dodatkowo premiowane są projekty realizowane:

• na terenie Polski Wschodniej lub Śląska,
• na obszarach miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze oraz terenach zagrożonych trwałą marginalizacją.

Jakie formy wsparcia oferuje program FEnIKS?

Wsparcie może mieć postać dotacji, instrumentów finansowych oraz instrumentów łączących finansowanie zwrotne i bezzwrotne, przy czym w wybranych działaniach - w szczególności dotyczących efektywności energetycznej - kluczową rolę odgrywają preferencyjne pożyczki.

W ramach instrumentów zwrotnych dofinansowanie udzielane jest w formie:

• pożyczki na warunkach preferencyjnych ze środków Funduszu Spójności (tzw. pożyczka IF FS), z możliwością częściowego umorzenia,
• pożyczki na warunkach rynkowych ze środków krajowych NFOŚiGW (tzw. pożyczka NFOŚiGW).

Co do zasady finansowanie przedsięwzięcia odbywa się obligatoryjnie w formie pożyczki IF FS oraz pożyczki NFOŚiGW, które łącznie mogą obejmować do 100% kosztów kwalifikowanych. Wyjątki od tej zasady dotyczą:

• projektów realizowanych w formule project finance, gdzie finansowanie pożyczkowe obejmuje łącznie 85% kosztów kwalifikowanych, a pozostałe 15% stanowią środki własne beneficjenta,
• projektów realizowanych przez dostawców usług energetycznych w rozumieniu dyrektywy 2012/27/UE, działających na rzecz przedsiębiorstw, dla których obowiązują odrębne zasady finansowania.

Kiedy odbywają się nabory wniosków w programie FEnIKS?

Nabór wniosków w programie FEnIKS rozpoczyna się 28 listopada 2025 r. i prowadzony jest w trybie konkurencyjnym do 27 lutego 2026 r. Wnioski o dofinansowanie należy składać wyłącznie w formie elektronicznej za pośrednictwem Generatora Wniosków o Dofinansowanie (GWD), z wykorzystaniem podpisu określonego w regulaminie naboru, przy czym o zachowaniu terminu decyduje data wysłania wniosku z GWD na skrzynkę podawczą NFOŚiGW na platformie ePUAP lub poprzez usługę e-Doręczeń. Wnioski złożone po terminie lub w niewłaściwej formie podlegają odrzuceniu, a wnioskodawcy są informowani o wynikach oceny wniosków odrębnym pismem.

Na jakie inwestycje można przeznaczyć środki z programu FEnIKS?

W przypadku przedsiębiorstw środki z programu FEnIKS mogą zostać przeznaczone na inwestycje związane z poprawą efektywności energetycznej oraz wdrażaniem nowoczesnych rozwiązań energetycznych, w szczególności na:

• modernizację energetyczną budynków zakładowych,
• podniesienie efektywności energetycznej procesów wytwórczych,
• zwiększenie efektywności energetycznej systemów obiegu mediów w zakładzie, takich jak systemy zimnej i gorącej wody, sprężonego powietrza czy wentylacji,
• modernizację ciągów transportowych,
• zwiększanie efektywności energetycznej systemów pomocniczych, w tym kotłowni, systemów odzysku ciepła z procesów przemysłowych oraz oświetlenia,
• instalację urządzeń wykorzystujących odnawialne źródła energii (OZE),
• instalację urządzeń do produkcji, magazynowania, tankowania lub transportu wodoru, kwalifikowanych zgodnie z art. 6 i 7 rozporządzenia 2021/1058 ERDF/CF.

W zakresie poprawy efektywności energetycznej budynków minimalny wymagany próg oszczędności energii pierwotnej wynosi 30%, z wyjątkiem obiektów zabytkowych. Natomiast w przypadku zwiększenia efektywności energetycznej linii lub procesów technologicznych minimalny próg oszczędności energii pierwotnej wynosi 10%.

Zakres działań realizowanych w odniesieniu do budynków, urządzeń technicznych, instalacji oraz procesów technologicznych musi wynikać bezpośrednio z audytu energetycznego. Dodatkowo załącznikiem do wniosku o dofinansowanie jest strategia lub polityka inwestycyjna oraz biznesplan lub dokument równoważny, zawierające co najmniej informacje określone w załączniku nr X do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r.

Ile wynosi dofinansowanie w programie FEnIKS?

W programie FEnIKS wsparcie ma formę umorzenia części pożyczki i może wynosić od 30% do 50% jej wartości, w zależności od wielkości przedsiębiorstwa. Duże przedsiębiorstwa mogą uzyskać umorzenie pożyczki do 30%, natomiast średnie przedsiębiorstwa - do 50%. Jednocześnie obowiązuje minimalny poziom finansowania zwrotnego: duże przedsiębiorstwo musi zaciągnąć pożyczkę w wysokości co najmniej 70% wartości inwestycji, a średnie przedsiębiorstwo – co najmniej 50% wartości inwestycji.

Jakie są limity alokacji i maksymalna kwota wsparcia w naborze FEnIKS?

W ramach naboru w programie FEnIKS obowiązują limity alokacji i maksymalnej kwoty wsparcia. Całkowita alokacja środków z Funduszu Spójności (FS) wynosi 158 391 254,00 zł, natomiast alokacja ze środków krajowych NFOŚiGW – 26 455 476,00 zł. Maksymalne łączne dofinansowanie ze środków FS dla dużych przedsiębiorstw nie może przekroczyć 81 904 762,00 zł, a dla średnich przedsiębiorstw limit ten wynosi 76 486 492,00 zł.

FEnIKS - co warto wiedzieć o programie?

Program FEnIKS - Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021–2027 to największy krajowy program operacyjny finansowany ze środków Unii Europejskiej, którego celem jest wspieranie transformacji energetycznej, poprawa efektywności energetycznej oraz rozwój infrastruktury zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.

Program dysponuje budżetem około 125,8 mld zł, a wsparcie kierowane jest do szerokiego grona beneficjentów, w tym przedsiębiorstw, samorządów, instytucji publicznych oraz spółdzielni mieszkaniowych. W obszarze efektywności energetycznej finansowanie realizowane jest głównie w formie preferencyjnych pożyczek z możliwością częściowego umorzenia, przy czym poziom wsparcia zależy od wielkości przedsiębiorstwa i spełnienia określonych progów oszczędności energii.

Środki mogą zostać przeznaczone m.in. na modernizację energetyczną budynków, usprawnienie procesów technologicznych, instalację OZE czy rozwój infrastruktury wodorowej, a zakres inwestycji musi wynikać z audytu energetycznego.

Z perspektywy inwestorów FEnIKS stanowi kluczowe narzędzie realizacji dużych projektów modernizacyjnych, pozwalające znacząco obniżyć koszty energii i emisję CO₂ przy jednoczesnym dostępie do stabilnego i długoterminowego finansowania.

Źródła:

• https://www.gov.pl/web/nfosigw/ii-nabor---wspolfinansowanie-projektow-realizowanych-w-ramach-programu-fundusze-europejskie-na-infrastrukture-klimat-srodowisko-2021-2027-feniks-czesc-1-poprawa-efektywnosci-energetycznej-wraz-z-instalacja-oze-w-duzych-i-srednich-przedsiebiorstwach
• https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/strony/skorzystaj/nabory/#/domyslne=1/10502=3741